Իմ ամենասիրած տոնը…

–Իսկ Ռիո դե ժանեյրոն… ես էլ եմ ուզում սպիտակ շալվար հագնել:
–Ռիո դե Ժանեյրոն իմ մանկության բյուրեղյա երազանքն է, մի՛ կպեք նրան ձեր թաթերով:
(մեջբերում «Ոսկե հորթը» սիրված ֆիլմի Օստապ Բենդերի և Շուրայի երկխոսությունից)

«ԻՄ ԱՄԵՆԱՍԻՐԱԾ ՏՈՆԸ»
© Առլեն Շահվերդյան: Հատված` «Գարնանային ռեքվիեմ» գրքից: 

Ամեն մարդու կյանքում, նրա հոգու գաղտնարաններում կա մի նվիրական բան, որը նրա բյուրեղյա երազանքն է: Մեկի համար դա Ռիո դե Ժանեյրոն է:) մյուսի համար կոնկրետ անձնավորություն: Այսինքն ամեն մեկի համար հոգու նվիրական ու խիստ անձնական երազանքը ուրույն է, միայն իրենն է ու տարբերվում է մյուսի երազանքից: Դա միայն իր հոգու «տոնն է», այն երազանքը, որով նա ապրում է, և իրականացնելով այդ երազանքը նրա հոգում իշխում է անձնական տոնական տրամադրություն: Սակայն կա մի լուսավոր տոն, որը երազանքի պես ամեն տարի սպասված է, սակայն անձնական լինելուց բացի նաև բոլորինն է, բոլորի սեփականությունն է, նվիրական ու սիրելի է բոլորի համար: Դա Նոր տարվա տոնն է:

Դեկտեմբերյան մի ամբողջ գիշերվա ընթացքում ձյուն էր եկել, ու երբ արթնացա` ամբողջը ծածկվել էր ձյունով: Այնքան ձյուն էր եկել, որ ծառերի ճյուղերը ճկվել էի ձյան ծանրության տակ: Ճյուղերը ծածկվել էին այնպես, ինչպես ամռանը ծածկվում են կանաչ տերևներով: Այնպիսի տպավորություն էր, ասես ծառերը նորից տերևներ էին հագել, միայն սպիտակ գույնի: Ծառերի այդ սպիտակ ու փարթամ «հագուստը» անձեռակերտ գեղեցկություն է հաղորդում նրանց: Եղանակը տաք էր, ձյունը դանդաղ, սակայն անդադար գալիս էր: Ձյունը գալիս էր ասես ժպտալով, ձյունը գալիս էր ու երգում սիրո մասին: Ձյունը գալիս էր և մի նոր կախարդական հեքիաթ պատմում աստղ ու լուսնին: Այդպիսի պահերին, անկախ քեզնից, ուզում ես, որ գալիք Նոր տարին լիքը բարիք բերի, լինի տարի երջանկության, որպեսզի Նոր տարում հաղթանակի բարին հանուն անմար հոգու ազատության:

Առատ ձյուն էր նստել: Փողոցների լապտերները, մայթերի «բուդկաները», խանութները, հոսանքով ապահովող լարերը, բոլորը ծածկվել էին ձյունով: Լարերի վրա այնքան ձյուն կար, որ դրանք կախվել էին: Ձնառատ մի գիշեր էր, նայում էի պատուհանից, գիշերվա 1 անց էր: Նայում էի այդ տեսարանին ու հիանում, այդ ամենը տեսնում էի այդ պահին ու այդ ամենով ամեն անգամ կարելի է հիանալ, երբ ամեն անգամ այդպես առատ ձյուն է գալիս:

Գիշեր էր: Երկինքը մառախլապատ էր, օդը լցված էր ծխի հաճելի բույրով: Մի տեսակ անուշ նանրություն էր տիրում շուրջը: Ես նկատեցի մի բան, որը սիրում եմ երեխա ժամանակից ի վեր. մթության մեջ մի փողոցի լապտեր էր վառվում: Լույսի շիթերը, որ հազիվ լուսավորում էին թանձր մառախուղը, այնքան անուշ ու հեքիաթային տեսարան էին ստեղծել, որ քեզ տեղափոխում էին մի տեսակ հին եվրոպական քաղաքներից մի փողոց: Ավելին. ձյուն էր տեղում, ու հենց այդ հատվածում փաթիլները երևում էին, քանի որ լուսամփոփի լույսը լուսավորում էր նրանց: Երկնքում առատ ձյուն էր, սակայն փաթիլները երևում էին միայն այն հատվածում, որտեղ լապտերի լույսն էր: Այնքան գեղեցիկ ու մեղմ տեսարան էր: Այնքան հեքիաթային ու անուշ: Ասես տեղափոխվում էի դեպի մանկություն: Այդ ամենին նպաստում էր նաև ծխի բույրը: Առանձնատների, կամ, ավելի ճիշտ, սեփական տների ծխնելույզների ծխին խառնվել էր փողոցի վառած կամ էլ փտած տերևների բույրը: Այդ ամենը ձյան բույրի հետ միասին ստեղծում էր մի անուշ ընդհանուր բույր, որը պարուրում էր հոգիդ: Նոյեմբեր ամիսն էր, նոյեմբերի կեսը: Շատ եմ սիրում այդ տեսարանը, երբ աշնանային երկինքը մթնում է, երկինքը ու, ընդհանրապես, շուրջբոլորը մի տեսակ թույլ կամ ուժեղ ծխի մեջ է, մառախուղի մեջ ու մեկ կամ երկգլխանի լուսամփոփն էլ հազիվ լուսավորում է մայթեզրի կամ փողոցի մի հատվածը` ստեղծելով հեքիաթային խավարը ինչ-որ չափով ցրելու համարձակ իմիտացիա: Դա նրան հաջողվում է միայն մասամբ, քանի որ լուսամփոփի լույսի սահմաններից այն կողմ նորից գիշեր է, նորից փաթիլները չեն երևում:

Սիրում եմ ձմեռը: Մի հետաքրքիր բանի մասին եմ ուզում գրել, որը մտքովս անցավ 2006-ի դեկտեմբերի 21-ին: Տարվա բոլոր եղանակներից միայն ձմեռն է, որ իմ մեջ պարտավորվածության զգացում է առաջացնում, պարտավորվածություն` նկարագրելու իր գեղեցկությունը: Օրինակ, ամռանը երբեք ինձ հետ նման բան չի կատարվում, թեև ամառն էլ ոչ պակաս հմայք ունի: Սակայն ձմեռն այդպես է, մի տեսակ ինձ պարտավորեցնում է, ու ես չեմ կարողանում անտարբեր գտնվել այդ անձեռակերտ գեղեցկության նկատմամբ: Հատկապես սիրում եմ ձմռան այն եղանակը, երբ օդը մառախլապատ է, դրսում հաճելի ցուրտ է, ու ծառերի ճյուղերն էլ պատված են խիտ եղյամով: Ուշադրություն դարձրե՞լ եք, թե որքան գեղեցիկ են ծառերն այդ ժամանակ: Նրանց յուրաքանչյուր ճյուղն ասես ասելիք ունի: Սիրում եմ քայլել այդպիսի եղանակին ու մտածել, շատ մտքեր, ձմեռը նկարագրելու շատ տողեր հենց այդ ժամանակ են ծնվում: Մի տեսակ կարոտի ու ափսոսանքի զգացողություն է առաջացնում մեջս ձմեռը: Կարոտ` մանկության օրերի նկատմամբ, քանի որ ձմռան բույրի, տեսարանների ու վառարանների ծխի հետ մեջս արթնանում են մանկության տարիների երազները, հուշառատ ակնթարթները, բույրերով, գույներով ու զգացողություններով լեցուն հիշողություններ, ծնողներիս հետ «սանկայով» ձյան տակ զբոսանքը: Եվ, վերջապես, ափսոսանք, որ ձմռան այդ գեղեցկությունը, այդ մայթերը, սպիտակ սավանի տակ ննջող տանիքներն ու ավտոտնակները, ծառերի ձյան ծանրությունից տեղ-տեղ կռացած ճյուղերը, հանդարտությունն ու բնատուր մաքրությունը ժամանակավոր են, ընդամենը մի քանի ամիս:

Սիրում եմ քայլել ձմռանը, քայլել ու խորհել: Ոչ մի ուրիշ եղանակ այդքան չի բերում, մի տեսակ, թախծոտ, խորաթափանց, հասուն, լիրիկական տրամադրություն, երբ տարիքիցդ ավելի մեծ ես զգում քեզ ու ավելի հասուն, ավելի զուսպ: Ձմռան սավանն է, որ զսպում է, այն ասես զսպաշապիկ լինի շատ զգացողությունների ու մտքերի համար: Եվ մնում են միայն ամենանուրբ, ամենաանձնական զգացողությունները:

Երբ քայլում եմ ձմռանը, զբոսնում ձյունածածկ մայթերով, ապա ասես ես էլ լինեմ մի փաթիլ, երկնքից պոկված ու Երկրի վրա իջած փաթիլ, որն ունի իր առաքելությունն ու ասելիքը: Չէ՞ որ ամեն մի փաթիլ ունի իր ասելիքը: Փաթիլները իջնում ու մեղմորեն հպվում են քեզ, ասես թեթև բարևում են, աննկատ ժպտում ու լուռ իրականացնում իրենց առաքելությունը, այն է` խաղաղ վերմակով ծածկել անհանգիստ մոլորակը:

Սիրում եմ ձմեռը, երբ կարելի է այսպես խորհել, քայլել կամ նստել տանն ու խորհել, նայել պատուհանից կամ հանդարտ քայլով զբոսնել ծանոթ, սակայն նորովի տեսք առած, մի տեսակ ալեհեր դարձած, հարազատ մայթերով, փողոցներով, ծառուղիներով: Այդ զբոսանքի ժամանակ հատկապես սիրում եմ զմայլվել գեղեցիկ ու նուրբ, եղյամ հագած ծառերով: Նրանցից ամեն մեկն ասես մի նկար լինի, անձեռակերտ ստեղծագործություն, քանդակ: Դու շարունակում ես քայլել, գալիս է հազիվ նշմարելի, մանր ու սառած ձյուն, որն ավելի շատ սառը փոշի է հիշեցնում ու դու քայլում ես` դեմքիդ զգալով անչափ մեղմ, մի տեսակ շոյիչ սառնությունը:

Զբոսնել ձմռանը իսկապես որ շատ եմ սիրում: Դա մի հրաշալի հնարավորություն է ոչ միայն հիանալու բնության գեղեցկությամբ, այլև շատ բաների նորովի նայելու, խորհելու այնպիսի բաների մասին, որոնք ուրիշ ժամանակ չես էլ նկատում:

Ձմեռային զբոսանքների ժամանակ հատկապես սիրում եմ ուշադիր նայել մարդկանց, իհարկե` իրենց համար աննկատ կերպով: Այդպիսի զբոսանքների ժամանակ, ինձ մոտ` որպես գրողի, որպես ստեղծագործողի, որպես մտավորականի, ամեն անգամ մի նոր միտք է ծնվում, միտք, որ արհեստական չէ, այլ սերում է կյանքից: Ես քայլում եմ, զբոսնում, զննում երևույթները, մարդկանց, շրջապատող աշխարհը ու տեղում ինչ-որ բան մտահղանում: Այ դա էլ հենց ստեղծագործելն է, երբ քո միջից դուրս է գալիս մի բան, որը կար, նրա համար ուղղակի հարմար առիթ, միջավայր կամ հանգամանք էր պետք: Հրաշալի է, երբ այդ գրված միտքը իսկապես ծագել է իրական կյանքից, ստեղծագործաբար, իսկապես ունի իրական հենք: Այսինքն եթե, օրինակ, գրում ես, որ քայլում էի փողոցով ու մտահղացա սա կամ նա, ապա դա հնարածին չէ, դու իսկապես քայլել ես փողոցով, իսկապես այդ պահին քեզ այդ միտքը եկել է, այդ միտքն է ծնվել, իսկապես զգացել, ապրել ես այն, ինչի մասին հետո գրում ես: Հրաշալի է, երբ ինչ-որ մտքի համար նյութ է ծառայում իրական կյանքը, քո կյանքը, որևէ դիպված կամ հանգամանք, որևէ առիթ կամ պատճառ քո կյանքում, նաև ուրիշի կյանքում: «Գարնանային ռեքվիեմ» գիրքը գրելիս մշտապես բավականություն եմ ստացել նրանից, որ գրքում զետեղել եմ ոչ թե հնարածին, այլ իրական կյանքում ծնված մտքեր: Գրում ես ոչ թե հնարելով զգացողություններ, այլ այն, ինչը իսկապես զգացել ես, գրում ես այն մտքերը, որոնք իսկապես մի օր ծնվել են, գրում ես մտքեր, որոնք երկար ժամանակ եղել են ուղեղիդ գաղտնարաններում, ծովակշիռ ոլորաններում ու մի օր ծագել, ծնվել, ի հայտ են եկել:

Ահա` այդպիսի մի օր էր, երբ գլխումս մի միտք ծագեց հենց ձմեռային զբոսանքի ժամանակ: Իջնում էի Կոմիտաս պողոտայով, «կինո «Կոմիտասի»» մայթով: Նախ ասեմ, որ անչափ սիրում եմ Կոմիտաս պողոտան: Մի յուրահատուկ քնքշություն ու հեքիաթ է այն հիշեցնում, մի տեսակ մանկության երազ կա այդ փողոցում: Մի տեսակ փոշոտ ու լիրիկական շղարշով է պատված Կոմիտասն ինձ համար: Պողոտան, ասես, ունի իր բույրը, իր գույնը, իր ձայնը: Ես Կոմիտասը հատկապես սիրում եմ գիշերը, երբ մանուկ հասակում նայում էի պատուհանից պողոտայով անցնող ավտոմեքենաների լույսերին:

Եվ ահա, 2008 թվականի փետրվարի 2-ն էր, ժամը 16-17.00-ի սահմաններում: Որոշել էի ոտքով քայլել: Ես սիրում եմ Կոմիտասով քայլել, ու դա հերթական անգամն էր, քանի որ գրեթե օրը մեջ այդպես զբոսնում էի: ՈՒ ահա այդ ժամանակ մի միտք ծնվեց, որի համար արժեր քայլել այդպես Կոմիտասով մի հարյուր անգամ: Դա է ստեղծագործելը, քո մեջ ծնվում է արժեքավոր միտք, դու նկատում ես որևէ բան, որը միինչև այդ չէիր նկատել: Այդ պահին անսահման բավականություն ես ստանում դրանից, շրջակա աշխարհը այդպես խորը զգալու ու արտացոլելու ունակությունից: Ես նայում էի հանդիպակած մարդկանց դեմքերին: Ձմեռ էր, ու եղանակը այնպիսին էր, որ աչքերս երբեմն ցրտից թեթև արցունքոտվում էին, սակայն դա չէր խանգարում, որպեսզի ուշադիր նայեի մարդկանց: Զննում էի ու հենց այդ պահին մտահղացա հետևյալը. երբևէ մտածե՞լ եք, որ ձմռանը մարդկանց ամբողջ էությունը արտահայտվում է միայն նրանց դեմքերում: Պարզաբանեմ: Տաք եղանակին մարդը թեթև է հագնվում, բաց են նրա մարմնի որոշ հատվածներ` թևերը, ոտքերը, ուսերը, որովայնը, մեջքը, պարանոցը: Այդ ժամանակ մարդը «ներկայանում է» իր ամբողջ մարմնով, այսինքն նրա ամբողջ էությունը «տարածված է», «նկատելի է» ամբողջ մարմնով մեկ, նա խոսում է մարմնի լեզվով, դու լիարժեք չես կենտրոնանում մարդու մարմնի այս կամ այն հատվածի վրա, քանի որ քեզ համար տեսանելի են նրա մարմնի շատ մասեր ու նրա էմոցիաներն էլ ասես ցրված են ամբողջ մարմնով մեկ: Մարդը քեզ է ներկայանում իր ամբողջ մարմնով, նա փակված, ծածկված չէ: Դու չես կարողանում կենտրոնանալ միայն նրա դեմքի վրա, քանի որ անկախ քեզանից նայում ես նրա մարմնի մյուս մասերին ևս:

ՈՒրիշ բան է ձմռանը: Ցուրտ եղանակին մարդը ծածկված է հագուստով, լավ է ծածկված, և իր մարմնի միակ մասը, միակ հատվածը, որը բաց է, դա նրա… դեմքն է: Եվ քանի որ մարմնի մյուս հատվածները փակ լինելու պատճառով ի զորու չեն «խոսելու», հմայելու, «արտահայտվելու» մարդու էությունը, ապա այդ ամենը անում է միայն մարդու դեմքը: Նկատե՞լ եք, որ ձմռանը մարդկանց բոլոր էմոցիաները, ապրումները, հույզերը, զգացողությունները, հոգսերը ասես խտացված են նրանց դեմքերին: Ձմռանը մարդու դեմքը ասես հայելի լինի, իրականությունը արտացոլող մի ինչ-որ «խտանյութ», որում են մարդու մարմնի մնացած բոլոր մասերի արտահայտությունները: Եթե, օրինակ, կինը, ամռանը շրջապատող աշխարհի ու, հատկապես` տղամարդկանց հետ, դրսում «խոսում» ու նրանց հմայում է իր ուսերով կամ ոտքերով, իր որովայնով կամ մեջքով, իր կրծքով կամ պարանոցով, ապա ձմռանը դրսում այդ ամենը կնոջ մոտ կենտրոնանում է միայն նրա դեմքին: Եթե կինը ամռանը դրսում կարող է իր մարմնի այլ հատվածներով, իր բարեմասնություններով ցույց տալ, հասկացնել իր ցանկությունը, ապա ձմռանը նա դա անում է գերազանցապես դեմքով: Եվ խոսքը միայն սեռական ցանկությանը չէ, որ վերաբերվում է: ՈՒշադիր նայեք ու կտեսնեք, որ չար մարդը դեմքի ավելի չար արտահայտություն է ունենում ձմռանը, քանի որ նրա էությունն ամբողջությամբ արտացոլում է միայն դեմքը, այնտեղ են խտանում նրա չար արտահայտումները, զգացողությունները, էլ չասեմ, որ դրանց էլ գումարվում են նաև ձմռան ցուրտ եղանակից առաջացող դիմային ծամածռությունները: Կամ ասենք բարի մարդը, որը ամռանը իր «բարությունը արտահայտում է» ամբողջ մարմնով, ձմռանը աշխարհի հետ «խոսում է», աշխարհին «ժպտում է» միայն իր դեմքով: Ձմռանը մարդկանց դեմքերն, իրոք որ, ավելի զգայուն ու խոսուն են դառնում, իսկապես վերածվում են մարդու մարմնի հայելու, պատուհանի: Մարդը զգում է ամբողջ մարմնով, զգացածը արտահայտվում է միայն դեմքով, մարդը ցանկանում է ամբողջ մարմնով, դա երևում է միայն դեմքին, կարոտում է ամբողջ մարմնով` երևում է էլի միայն դեմքին, տառապում է ամբողջ մարմնով, սակայն դա տեսանելի է նորից ու նորից միայն դեմքին, մարդը վերջապես մրսում է ամբողջ մարմնով, սակայն դա արտահայտված է միայն նրա դեմքին, քանի որ մարմնի մյուս հատվածները փակ են: 

Ահա այսպիսի «լաբորատորիաներ» են դառնում մարդկանց դեմքերը, ահա այսպիսի խոսուն հայելիների են վերածվում նրանք` արտահայտելով մարդու էությունը:

Ձմեռը փոխում է ոչ միայն մարդկանց դեմքերի արտահայտությունները: Այն փոխում նաև կյանքի, աշխարհի նկատմամբ քո վերաբերմունքը: Մի տեսակ ամեն բան նոր տեսք է ստանում, վերափոխվում:

Երբ ձյուն է գալիս, ապա անչափ սիրում եմ տանը աշխատել, գրել, մտածել ու նայել պատուհանից, որպեսզի հիանամ դրսում եկած ձյունով, որ ճերմակ իր գորգով ծածկում է ամեն բան:

Ձմռանը սիրում եմ նայել պատուհանից ու մտածել` զմայլվելով ձմեռվա տեսարաններով: Այդպիսի մի օր նայելով տեղացող ձյանը, գրեցի այս բանաստեղծությունը.

«ՄԵՆԱԿ ԵՆ ԹՈՂՆՈՒՄ ՄԵԶ ՁՄՌԱՆԸ»

Մենակ են թողնում մեզ ձմռանը,
Ձմռանը մենակ են թողնում
Երազներդ սեղմում են դռանը
Ձմռան հետ` նորից հեռանում:
Մենակ են թողնում մեզ ձմռանը
Մենք տանը մենակ ենք մնում
Գլուխդ հենում ես դռանը
Հուշերդ են միայն արթնանում:
Ու մենք քնում ենք ձմռանը
Սպիտակ, անբիծ մի քնով
Ամեն ինչ թողնում ենք դռանը,
Որ պահպանի մեզ ամեն գնով:
Մենակ են թողնում մեզ ձմռանը,
Ինչպես որ մենակ են իջնող
Փաթիլնե՜րը, սպիտակ տեսարա՜նը
Ստեղծող, սիրող ու հանգչող:
Մենակ են թողնում մեզ ձմռանը
Մենք մեր մեջ մենակ ենք մնում
Քանի դեռ հենվել ենք դռանը
Ու ննջում ենք տաքուկ անկյունում:
Պատնեշ ենք դառնում մենք դռանը
Ինքներս էլ չենք հասկանում
Մենակ ենք թողնում մեզ ձմռանը
Ձմռանը մենակ ենք մնում:

Երբևէ, ուշադրություն դարձրե՞լ եք, թե ի՜նչ հրաշք բան է ձյունը: Ուշադրություն դարձրե՞լ եք փաթիլի կառուցվածքին: Մի առավոտ, աշխատանքի գնալիս, ձյուն էր տեղում, ու ինձ վրա ընկած փաթիլին ուշադիր նայեցի` ուսումնասիրելու համար նրա կառուցվածքը: Այնպիսի տպավորություն եղավ մոտս, որ կարծես երկնքում փաթիլի արտադրության գործարան լինի, որը խնամքով ստեղծում է անչափ գեղեցիկ, համաչափ, նուրբ փաթիլներ ու ուղարկում դրանք Երկիր մոլորակ: Հրաշք բան է: Երբ ուշադիր նայում ես փաթիլին, ապա զգում ես, թե որքան հիասքանչ է բնությունը, ինչիպիսի մեծ ու փոքր հրաշքներ ունի այն իր մեջ, որոնք երբեմն նկատում ենք, երբեմն` ոչ: Նայում ես ու ապշում, թե ինչ հանճարեղ է բնությունը: Այն ներքև է ուղարկում ձյան ոչ թե որպես անկանոն, աններդաշնակ, տգեղ մի զանգված, այլ որպես ոսկերչական ճշգրտությամբ պատրաստված ու հղկված փաթիլների ամբողջություն, փաթիլներ, որոնցից յուրաքանչյուրը բնության ստեղծագործությունն է:

Փաթիլը արտացոլում է ձմեռը, մեկ փաթիլում ամբողջ ձմեռն է: Փաթիլները կամաց-կամաց իջնում են: Նրանք, ասես, ասելիք ունեն, որը ժպտալով պատմում են: Նրանցից ամեն մեկը մի առանձին խոսք ունի, որը ասում է աշխարհին: Փաթիլները իջնում են ու զրուցում մեզ հետ:

Երբ նրանք առատորեն թափվում են ցած, սիրում եմ հափշտակված նայել պատուհանից` ասես աչքերով շոյելով յուրաքանչյուր փաթիլին: Դրսում ցուրտ է, համաձայն եմ, սակայն անգամ այդ ցրտի մեջ յուրօրինակ մի պոեզիա կա, անգամ այդ քար լռության մեջ, որը ստեղծում է ձյունը, կա մի յուրահատուկ մեղեդի: Սպիտակ անուրջների իրականացման ճանապարհին ես յուրօրինակ խնդություն եմ ապրում, երբ ձյունը կամաց-կամաց իջնում է աշխարհի վրա:

Այո, ձմեռը միակ եղանակն է, երբ աշխարհը կարելի է տեսնել լրիվ ուրիշ տեսքով, սավանի տակ է ամեն ինչ, ու կարծես ծածկվում են իղձերն ու սպասումները, հիասթափություններն ու ուրախությունները, մտքերն ու զգացմունքները: Սպիտակ սավանը ծածկում է այդ ամենը:

Պատուհանից նայում ես, ու փաթիլները շարունակում են իջնել: Նրանք ասես ինձ էլ են ժպտում, նրանք գիտեն մի բան, որը ոչ մեկ չգիտի, նրանք ժպտում են ու ակնարկում, որ կյանքի հավերժության ու ժամանակի ընթացքի ամբողջ գաղտնիքը իրենց մեջ է:

Ձմեռը ինձ համար դա Ամանորն է նաև, ամանորյա տոները ինձ մոտ համատեղվում են ձմեռվա զգացողության հետ` ստեղծելով խնդուն մի հանդես իմ հոգում, բոլորիս հոգիներում: Ամանորյա տոնակատարությունները առավել տպավորիչ են դառնում, երբ ձյուն է գալիս: 

Անկախ ինձանից ես այդ պահին իմ մտքում երգում եմ Ռուբեն Հախվերդյանի ձմռան փաթիլների մասին երգը, որում ասվում է. «Ձյունը իջնում է դանդաղ, ձյունը իր երգն է երգում»: Գիտեմ, որ հախվերդյանական շունչը հիմա պարուրեց շատերին ու գիտեմ նաև, որ մեզանից շատերը ամեն անգամ տեսնում են այդ փաթիլները իրենց համար, տեսնում են յուրաքանչյուրն իր հոգու «պատուհանից»: Ամեն մարդ ունի իր այդ պատուհանը, ու ամեն անգամ նա կարող նայել, տեսնել այնտեղ լիրիկական այդ պատկերը, տեսնել հոգեթով սպիտակ սավանը ու խնդություն ապրել:

Շատ կարևոր մի բան կա, որը պետք է չմոռանալ: Դա մեր հոգու «պատուհանն» է, որին գոնե ժամանակ առ ժամանակ պիտի անդրադառնանք ու նայենք նրանից դուրս` տեսնելու համար աշխարհը, տեսելու համար մյուս հոգիներին, մյուս պատուհանները, տեսնելու համար ժպտացող այն փաթիլներին, որոնք պարուրում են մեր հոգիները: Այո՛, ձմեռը տարվա այն եղանակն է, որ ավելի ակնհայտ է դառնում հոգու «պատուհանի» գաղափարը, երբ նայում ես դուրս քո տաքուկ անկյունից, նայում դրսում ցուրտ եղանակին շարունակ ներքև իջնող փաթիլներին ու հասկանում, որ կյանքը հրաշալի է, այն գեղեցիկ ու յուրահատուկ է, այն քոնն է, այն քո ձեռքում է, պետք է զարդարել ու հարստացնել այն ամանորյա տոնածառի պես, որպեսզի իջնող փաթիլները գոհունակությամբ քեզ էլ ժպտան և ուրախանան:

Ես սիրում եմ ձմեռը, քանի որ այդ ժամանակ, առավել քան երբևէ, զգում եմ հոգու «պատուհանի» առկայությունը, զգում եմ, որ ինչքան բաց կարող է լինել մարդը կյանքի, բնության ու աշխարհի համար:

Փաթիլները իջնում են ու զարմացնում իրենց վերընծա հանդարտությամբ, իրենց խնդուն հոգով ու սպիտակ, անեղծ մաքրությամբ: Իջնում են ու զարդարում պատուհանիցս դուրս այն տեսարանը, որը գերում է ինձ, որը աշխարհն, է, որը կոչվում է կյանք…

Եվ որպես ձմռան հանդեսի ավարտուն ակորդ` գալիս է Նոր տարին: Ինչպես և ամեն տարի, հետադարձ հայացք նետելով անցնող տարուն, փորձում ենք գնահատել ձեռքբերումները, գոհունակությամբ հիշել հաջողություններն ու վերլուծել ձախողումները: Ինչպես և ամեն տարի, նոր երազներով են լցվում մեր հոգիներն ու իրավամբ մեծ հույսով սպասում ենք նոր հրաշքների` անպայմանորեն կապելով դրանք Ամանորի լուսավոր հեքիաթի հետ: Հին տարին արդեն պատմություն է դառնում: Մեկի համար այն նոր հաջողությունների ու ձեռքբերումների, մյուսի համար` դժվարությունների ու կորուստների, երրորդի համար` անձնական երջանկության տարի էր: Իսկ կյանքը շարունակում է ընթանալ իր սովորական հունով. համադրվում են արտասովորն ու առօրեականը, ուրախությունն ու տխրությունը, ծովակշիռ նպատակներն ու դրանց իրականացման միջոցները: Գարնանը ձնծաղիկների փնջերն են հայտնվում շուկաներում, ամռանը ջրատար մեքենան ամեն առավոտ լվանում է Երևանի փողոցները, աշնանն այգու ցողաթաթախ ծառից երերալով ընկնում է վերջին ոսկեգույն տերևը, ձմռանը սկսվում է ջեռուցման համազգային խնդիրը:) Մեզանից գրեթե յուրաքանչյուրն ինչ-որ բան է անընդհատ փնտրում ու անդադար գնում իր նպատակների հետևից: Նպատակների իրականացման այդ մրցավազքը երբեմն մեզ կտրում է լիրիկական այն շեղումից, որն, իրականում, նոր լիցքեր է տալիս մեզ, ստեղծագործական այն տրամադրվածությունից, որն անգիտակցորեն կամ գիտակցորեն արտահայտվում է մեր յուրաքանչյուր արարքում:

Եվ այդուհանդերձ, ամեն մի մարդու հոգում, տարվա երգածոր եղանակների պես, ոչ միայն չեն մարում, այլև համառորեն իրար են հաջորդում մեկը մյուսից լուսավոր երազանքեր, որոնք իրենց կիզակետին հասնում են հենց Ամանորին: Յուրաքանչյուր տարեմուտին մեծ ցանկություն եմ ունենում, որ լուսավոր այդ երազանքներն իրենց իրականացումն անպայման ստանան Նոր տարում, որպեսզի արդեն հաջորդ տարում հետադարձ հայացք նետելով մարդիկ տեսնեն միայն հաջողություններ, ուրախություն, բարի հուշեր ու երջանկություն, որոնցով կպսակվի Նոր տարին:

Թող որ յուրաքանչյուր Նոր տարի իր հետ բերի նոր հույսեր: Թող ամեն Նոր տարի լուսավոր երազների տարի լինի և թող, որ այդ երազներն անպայման իրականանան ու չանհետանան առօրեական կյանքի հորձանուտում:

Նոր Տարին միշտ եղել է իմ ամենասիրած տոնը: Դեռ մանկուց ես ամենաշատը այս տոնն եմ սիրել ու ամենից շատ այս տոնին եմ սպասել: Տարիներ անց շատ բաներ փոխվել են, սակայն իմ սերը Նոր Տարվա տոնի նկատմամբ չի նվազել, չի փոխվել, մնացել է նույնը: Հավանաբար անցյալ կյանքում Ձմեռ պապիկ եմ եղել:) Ինչևէ, սիրում եմ Նոր տարվա գույները, տոնական շունչը, լույսերը, հնդկական վառվող ցողունային մոմի անուշ բույրը և այլն:

Սիրում եմ երկար նայել տոնածառին, որը մեր տանն այնքան գեղեցիկ է, փարթամ, մեծ, լի գույնզգույն մանր լույսերով, որոք կոչվում են «Rice lights»: Անվերջ կարող եմ նայել ծառին ու նրա լույսերին, նայել ու չհագենալ: Նայում եմ լույսերին ու մի տեսակ հեքիաթի մեջ եմ հայտնվում: Այնպես եմ սիրում կապույտի, կանաչի, դեղինի ու կարմիրի այդ փոքրիկ «հրավառությունը», գունավոր լույսերի հերթափոխով առկայծումը, որն ասես ինձ տեղափոխում է մի ուրիշ` մանկական աշխարհ, երազների ու հեքիաթների, գունավոր ու զարմանահրաշ աշխարհ: Նայելով մանր լույսերին ես մանկանում եմ, մաքրվում, հանգստանում: Այդ պահին մի տեսակ լցվում եմ կախարդական հույզերով, մի տեսակ մտովի տեղափոխվում եմ ուրիշ հորիզոն, ուրիշ հարթություն: Շարունակ նայում եմ վառվող ու մարող լույսերին ու հոգիս խնդություն է ապրում նրանց գույներից: Մանկական երազները վերադառնում են, երբ նայում եմ այդ լույսերին: Երբեմն անջատում եմ հյուրասենյակի լույսը ու մթության մեջ միայն գունազարդ լույսերով տոնածառն է: Լամպերը կամաց հանգում են, ծառը հայտվում է լիակատար մթության մեջ, հետո նորից վառվում են ու պայծառանում: Այնքան անուշ են կարմիր, կանաչ, կապույտ ու դեղին լամպիկները, որոնք ասես հոգիս շոյեն: Երբ դրանք կամաց մարում են, ասես երկնքում առկայծած հրավառություն լինի, երբ լույսերը կամաց իջնում ու մարում են, հետո նորից են վառվում ու սենյակը լցնում խինդով: Լամպերը ավտոմատ կերպով փոխում են իրենց վառվելու ձևը, հիմա էլ սկսում են արագ-արագ թարթել, միանալ ու անջատվել: Ծառը անկրկնելի գեղեցիկ է դառնում, իսկական գեղեցիկ, հարուստ, խորհրդավոր տոնածառ:

Եղևնու մուգ կանաչին կապույտ, կարմիր, կանաչ, դեղին լույսերի հերթականորեն կամ միասին լուսարձակումները, թարթումները, իրար հետևից վառվելն ու մարելը շատ գեղեցիկ են: Ես այդ պահին ուշադիր նայում եմ` լուսանկարչական ապարատի օբյեկտիվի պես տեսադաշտում ընտրելով մի գեղեցիկ, գեղագիտական առումով տպավորիչ մի հատված և հիանալով դրանով: Ճյուղի մի հատված, վրան չորս գույն, որոնք վառվում են իրար հետ, կամ վառվում ու մարում իրար հետևից: Մուգ կանաչին սկսում են վառվել միայն կանաչ լամպերը, հետո կանաչին փոխարինելու է գալիս կարմիր գույնը, հետո դեղինը, կապույտը: Մեկը մեկից գեղեցիկ ու աչք շոյող: Մանր, սակայն շատ վառ ու գունեղ այդ լամպիկները այն աստիճան եմ սիրում, որ իսկապես աչքս չեմ կարողանում կտրել դրանցից: Սիրում եմ նաև ամանորյա մյուս լույսերի ձևերը: Ինձ համար կարևորը հեքիաթն է, հույզերն են, որ դրանք հաղորդում են: Ինչպես փիսիկն է նստում բուխարու կողքին, այնպես էլ ես կարող եմ ժամերով նստել տոնածառի կողքին` երկար նայելով վառվող լույսերին:

Համոցված եմ, որ Դուք նույնպես սիրում եք զմայլվել ամանորյա լույսերով և ձեզանից յուրաքանչյուրն ամեն Նոր տարի մի պահ, ասես, մանկանում է, տեղափոխվում մանկություն: 

Իսկ ինձ համար Նոր տարին այնքան սիրելի ու նվիրական տոն է, որ այն ինձ նույնիսկ ոգևորել է գրելու հեքիաթ` «Ամանորյա հեքիաթ» վերնագրով:

Ես սիրում եմ Նոր Տարին, սակայն սիրում ոչ միայն ամանորյա օրերին, այլև միշտ: Ես սիրում եմ տոնի խորհուրդը: Ճիշտ է մեզանում շատերի համար Նոր տարվա պատրաստությունները ավելի կարևոր են ու խոզի բդի մրցավազքը, սեղանների համար ծախսերը` առաջնային, սակայն կա մի լուսավոր բան, որը ոչ մի խոզի բուդ չի տա, որքան էլ համեղ բուդ լինի այն: Դա Նոր տարվա շունչն է: 

Նոր տարին միշտ ստիպում է ավելի լիրիկական ու ռոմանտիկ նայել աշխարհին, իրերին, կյանքին: Ամեն ինչ ավելի նուրբ ու զգայական է դառնում, մենք էլ ավելի զգացմունքային: Ամեն Նոր տարի իր հետ բերում է մի առանձնահատուկ զգացողություն և զգացմունքայնություն, և դա նրանից է նաև, որ տարիքդ էլ է փոխվում: Մեկ տարով ավելի ես մեծանում և նորովի, ավելի հասուն կերպով ես ընկալում աշխարհը…

© Առլեն Շահվերդյան, 04.12.2011
Հատված` «Գարնանային ռեքվիեմ» գրքից
© Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են, 2011 

About these ads

About Arlen Shahverdyan

Welcome to "Arlen Shahverdyan: Author's Blog". Here You can find Armenian Writer/Poet, Painter, Blogger Arlen Shahverdyan's Books, Poems, Paintings, Photos, Thoughts, Posts, Articles, etc.: The main content of this Blog is Creative as well as Environmental. Read more on Profile in "Blog's in brief" page.
Gallery | This entry was posted in Նոր տարի / New Year, Գրքերս / My books, Իմ մտքերը / My Thoughts and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s